Terug naar overzichtTerug naar overzicht
2022: rampjaarherdenking

Het jaar 1672 staat in de Nederlandse geschiedenis bekend als het Rampjaar. Volgens een gezegde was “het volk redeloos, de regering radeloos en het land reddeloos”. Het Rampjaar is in 2022 precies 350 jaar geleden en dat feit wordt in veel plaatsen herdacht.

Zeist is tijdens het Rampjaar nog een kleine gemeenschap met wat boeren en eenvoudige ambachtslieden. Toch is het dorp in juli 1672 even het centrum van de wereld als de Franse Zonnekoning Lodewijk XIV er enkele dagen met zijn gevolg verblijft.

Daarom doet ook Zeist graag mee met de Rampjaarherdenking in 2022!

Ga direct naar:

Rampjaaractiviteiten in Zeist

In 2022 worden in Zeist allerlei initiatieven ontplooid om invulling te geven aan de herdenking van het Rampjaar. Op deze plek vindt u steeds het actuele programma:

Bent u ook geïnteresseerd in activiteiten die buiten Zeist worden georganiseerd? Op de website van het landelijk platform Rampjaarherdenking is alles op een rij gezet.

Rampjaarlocaties in Zeist

Oude kerk

Lodewijk XIV reist in 1672 zijn leger achterna, dwars door de Nederlanden. Zeist wordt uitverkoren als tijdelijke verblijfplaats. Lodewijk kiest ervoor om te overnachten bij de weduwe van de schout in het huis “Bogaerdslust”. Dit ligt op de plek van het huidige politiebureau. De soldaten nemen hun intrek in de Oude Kerk. Als je in deze kerk goed op de zerken in de vloer let, ontdek je nog altijd breuklijnen die zijn ontstaan bij het stoken van vuren door deze soldaten om warm te blijven.

Villa Veelzigt, op de plek van het huidige politiebureau. Links het nog bestaande Arendsburg. Bogaerdslust werd in de 18e eeuw ingrijpend verbouwd en kreeg de naam Veelzigt (Zeister Historisch Genootschap).
Het Slotcomplex tijdens haar hoogtijdagen, getekend door Daniël Stoopendaal in 1699 (Gemeentearchief Zeist).

Slot Zeist

Het Slotcomplex dateert uit 1676-1686, dus van ná het Rampjaar. Toch is er een verband. In de jaren na het Rampjaar ligt het land namelijk in puin. De Staten van Utrecht hebben dringend behoefte aan mensen die helpen bij het herstel en de woeste gronden liefst wat verder cultiveren. De plannen voor het lustoord van Willem Adriaan van Nassau-Odijk komen daarom als geroepen.

Overigens betaalt Van Nassau-Odijk slechts 5000 gulden aan de Staten voor de aankoop van alle grond. Die Staten hebben namelijk wat goed te maken aan stadhouder Willem III, de beschermheer van Willem Adriaan. Willem III meent dat Utrecht zich tijdens het Rampjaar wel heel makkelijk heeft overgegeven aan de Fransen. Een genereus gebaar aan zijn protegé Willem Adriaan zorgt voor enige compensatie.

Blikkenburg

Tussen de buitenplaats Blikkenburg en de noordelijk daarvan gelegen boerderij ligt een weiland. Onder dit weiland bevinden zich nog steeds de fundamenten van de middeleeuwse ridderhofstad Blikkenburg.

Volgens meerdere bronnen wordt deze ridderhofstad tijdens het Rampjaar door de Fransen verwoest. Alleen het poortgebouw blijft staan.

In de eeuwen erna volgen meerdere bouwplannen elkaar op. Blikkenburg is op dit moment een van de weinige buitenplaatsen in de regio die nog in particulier bezit is.

De oude ridderhofstad Blikkenburg in ca. 1660, anonieme tekening (Het Utrechts Archief).

Rampjaarpublicaties over Zeist

In de loop der jaren zijn meerdere publicaties verschenen over het Rampjaar in de huidige gemeente Zeist. Een kleine bloemlezing vindt u hier.

  • Lezing van Aleid van de Bunt: ‘Ongewenst Koninklijk bezoek aan Zeist’
    Op 4 maart 1963 draagt mej. A.W. van de Bunt deze lezing voor tijdens de openbare vergadering van de Van de Poll-Stichting, de voorloper van het Zeister Historisch Genootschap.
  • Artikel van Pierre Rhoen: ‘Hij een seer plaisante stad sien soude’
    Oud-gemeentearchivaris Pierre Rhoen heeft heel veel gepubliceerd over de historie van Zeist. Dit artikel uit 2013 vertelt over het bezoek van Lodewijk XIV en zijn soldaten aan Zeist.
  • Artikel uit de Oprechte Haerlemse Courant
    Op 4 november 1673 verschijnt dit fragment in de Oprechte Haerlemse Courant. Hierin wordt vermeld dat de mannen van de prins Willem III “30 karren met haere Paerden en veele Gevangenen bekomen by den Dolder, welcke van daer om Turf te haelen gekomen waeren”. Interessant is dat deze tekst de oudste vermelding van Den Dolder bevat. Daarbij gaat het overigens niet om het huidige dorp, maar om een herberg die heeft gestaan ter hoogte van het huidige Prins Hendriksoord. Daar ligt nog steeds een praamgracht die in de 17e eeuw wordt gebruikt voor het vervoer van turf, zoals ook in het artikel vermeld.
  • Tussen De Lakens Van Lodewijk XIV
    Het gerucht gaat dat Lodewijk XIV in Zeist geslapen zou hebben in hetzelfde bed als later keizer Wilhelm II. Is het onzin of schuilt er toch een kern van waarheid in? In dit artikel een kort verslag van de zoektocht naar het bed van de Zonnekoning.

Rampjaar in de media

De Rampjaaractiviteiten in Zeist hebben volop aandacht gekregen in de media. Een overzicht van de belangrijkste uitingen: