Terug naar overzichtTerug naar overzicht
  • Home
  • Actueel
  • Nieuws
  • Oranjewandeling: de Zonnekoning in Zeist. 10 uit het rampjaar 1672 met grote gevolgen.
De Zonnekoning in Zeist. 10 dagen uit het rampjaar 1672 met grote gevolgen.

Op Koningsdag, woensdag 27 april 2022, start het seizoen van Gilderondleidingen Zeist weer met een Oranjewandeling. Dit jaar staat deze in het teken van 1672, het jaar waarin Lodewijk XIV met een groot leger 10 dagen in Zeist verbleef. De wandeling duurt een uur en vertrekt vanaf het Gemeentehuis. Er zijn rondleidingen om 13.00 uur en om 15.00 uur. Deelname is gratis. Per rondleiding kunnen 50 belangstellenden mee.

Rampjaar

Dit jaar is het 350 jaar geleden dat Frankrijk met een groot leger ons land binnenviel. Lodewijk XIV, de Zonnekoning, volgde de vorderingen van zijn leger letterlijk op de voet. Eind juni stond hij voor de poorten van Utrecht. Zijn werkwijze was meedogenloos. Aan de gebieden die hij dreigde binnen te vallen stelde hij onder harde diplomatie loodzware voorwaarden wanneer deze zich zonder strijd gewonnen zouden geven. Gebieden die hij na strijd veroverde kregen te maken met verwoesting en terreur. De Republiek der 7 Verenigde Nederlanden leek reddeloos verloren. 1672 staat niet voor niets bekend als het Rampjaar.

De Zonnekoning in Zeist

Vlak voor Utrecht, in het nietige dorpje Zeist, zette de Zonnekoning zijn tenten op. Vandaaruit wilde hij de stad Utrecht veroveren en vervolgens doorstoten naar Holland. Hij verbleef van 1-10 juli 1672 in de tuin van het huis dat later de naam Veelzigt kreeg, precies op de plek waar nu het politiebureau staat. Dit was het huis van de schout, de beambte die namens de Staten van Utrecht in de regio Zeist alle belangrijke bestuurlijke zaken waarnam.

Lodewijk XIV
Willem III

Lodewijk koos ervoor om op deze plek vertegenwoordigers van de Staten van Utrecht en van de Staten Generaal te ontvangen, voor onderhandelingen over de overgave van de provincie en het land. Stadhouder Willem III, die niets voelde voor onderhandelingen, trok zich terug achter de Hollandse Waterlinie die juist gesteld was. Utrecht echter, gaf zich zeer tegen de wil van stadhouder Willem III, zonder strijd over aan de Zonnekoning. Toch kreeg de stad een zware brandschatting opgelegd, een belastingaanslag die de Utrechters nog lang zou heugen.

Willem Adriaan van Nassau Odijk en de bouw van Slot Zeist

Binnen enkele jaren nadat de Fransen uit Zeist waren verdwenen stond daar plotseling Slot Zeist. Veruit het mooiste en duurste gebouw in de wijde omgeving, compleet met oprijlanen, praaltuinen, moestuinen, sterrebossen. Initiatiefnemer was Willem Adriaan van Nassau-Odijk. Willem Adriaan was een achterneef van Willem III. Hij was als diplomaat diverse keren bij de onderhandelingen met de Fransen betrokken. Hij woonde in het centrum van Den Haag, vlakbij zijn achterneef en trok waarschijnlijk vaak met hem op.

In Parijs, waar hij een jaar doorbracht, had hij de imponerende vorderingen gezien van de bouw van Versailles en de grootse aanleg van de tuinen. Terug in de Nederlanden wist hij fortuin te maken, door te huwen met een zeer welgestelde burgemeestersdochter uit Goes. Daarnaast kreeg hij van zijn achterneef Willem III tal van lucratieve baantjes toegeschoven, die hem tot een vermogend man maakten.

Willem Adriaan van Nassau Odijk

Willem Adriaan kon in 1677 in Zeist een aanzienlijk stuk grond aankopen van de Staten van Utrecht tegen een zeer lage prijs. Het berooide Utrecht greep zo kort na het vertrek van de Fransen ieder middel aan om aan geld te komen. Ook speelde mee dat Willem III nog een behoorlijk appeltje te schillen had met de Staten van Utrecht en de stadsbestuurders, omdat zij hun stad zonder strijd hadden overgegeven aan de Fransen.
Willem Adriaan kreeg naast een hoeveelheid grond ook de mogelijkheid om hier een lustoord te bouwen. Bovendien verkreeg hij de jurisdictie over Zeist en Driebergen. Hij mocht de schout benoemen, belastingen heffen en verwierf tal van lucratieve rechten. Kortom hij wist hier welhaast een eigen koninkrijk te stichten. De nieuwe lusthof kreeg een oprijlaan van 3,5 km in noordoostelijke richting (richting Soesterberg) en van 1,5 km in zuidwestelijke richting (richting Bunnik). Het hele oorspronkelijke ontwerp is sterk geïnspireerd door de Franse tuintraditie, gebaseerd op een mathematische ordening. Maar dat alles ingepast in het al aanwezige landschap! Zoals de bestaande agrarische verkaveling aan de zuidzijde, richting Bunnik. De Zeisterstraat (dorpsstraat) en de waterlopen (grift).

Slot Zeist rond 1800
Slot Zeist

De al aanwezige geografische condities leenden zich op perfecte wijze om hier een buitenplaats in Franse stijl te bouwen. Slot Zeist ligt op de overgang van het droge zandgebied naar de lage, natte klei; precies daar, waar voldoende water voorhanden is voor de aanleg van een gracht, en voor de bewatering van de moes- en siertuinen. Op een plek die aansloot bij de Grift en zo een directe verbinding gaf met Utrecht. Een fijne plek ook voor Willem Adriaan, zo dicht bij het ouderlijk huis (Beverweerd) waar hij was opgegroeid. En niet te ver van Den Haag, waar hij een groot deel van het jaar als diplomaat woonde.

Rondleiding Gilde van Zeist

Gidsen van Gilde Zeist nemen u op Koningsdag mee op een rondwandeling. Zij vertellen het verhaal over het verblijf van de Franse Koning in het jaar 1672, het Rampjaar. Ze laten zien waar Lodewijk XIV verbleef en lopen langs plekken die de Zonnekoning ook moet hebben gezien. Met illustraties wordt het verhaal over het verblijf van de vorst verduidelijkt. Ook komt tijdens de rondleiding de rol van Willem Adriaan van Nassau Odijk, de stichter van Slot Zeist, uitgebreid aan bod.
De rondleiding onder de titel De Zonnekoning in Zeist wordt in de loop van het jaar nog enkele keren aangeboden. Zie voor nadere informatie de website van Gilde Zeist Rondleidingen: www.gildezeist.nl. Gilde Zeist organiseert vele rondleidingen. Informatie hierover vindt u in de folder die op diverse locaties te vinden is en op de website.